నయానా? భయానా? (సామదానభేదదండోపాయాలు) అతిప్రేమను ఒలకబోసి అంతరంగాలను అదుపులోకి తీసుకొని ఆటలాడించటం - మంచిమాటల మల్లెలు చల్లి మనసులు గెలిచి సొంత పనులు చక్కబెట్టుకోవటం — సామోపాయం. బహుమతులు పంచిపెట్టి ప్రలోభాలకు గురిచేసి బుద్ధిని బంధించి తనదారికి తిప్పుకోవటం — ధనాన్ని ఇచ్చి కోరికలను నెరవేర్చి తలలను వంచేలా చేసి ఆశయాలు సాధించటం - దానోపాయం. సన్నిహితుల మధ్య అపార్ధాలు కలిగించి అనుకున్న కార్యాలు సాధించటం – బుద్ధిబలం ఉపయోగించి అంతఃకలహాలు రగిలించి విధిలేని పరిస్థితులు సృష్టించి వశంచేసుకోవటం - భేదోపాయం. అన్యగతిలేని సందర్భాలు కల్పించి బలప్రయోగమైనా చేసి తలచినది నెరవేర్చుకోవటం - హెచ్చరికలతో హింసతో హృదయాలను గడ్డకట్టించి కత్తులు చూపి బెదిరించైనా కాళ్లదగ్గరకు తెచ్చుకోవటం - దండోపాయం. సామమా, దానమా, భేదమా, దండమా — ఏ దారిలో నడిచినా సాధించేది గమ్యమా? మనిషిని మానవత్వాన్ని కోల్పోవడమా? అడ్డదారులు తొక్కి అందుకునేది విజయమా? — నయానో… భయానో…? చరిత్ర చివర అడుగుతుంది — నీ అభిష్టం నెరవేరిందా? నీ జీవితం నెగ్గిందా? నీ సామ్రాజ్యం నిలిచిందా? — నయంతోనైనా… భయంతోనైనా…? గుండ్లపల్లి రాజేంద్...
