నయానా? భయానా?

(సామదానభేదదండోపాయాలు)

అతిప్రేమను ఒలకబోసి

అంతరంగాలను అదుపులోకి తీసుకొని ఆటలాడించటం - 

మంచిమాటల మల్లెలు చల్లి మనసులు గెలిచి 

సొంత పనులు చక్కబెట్టుకోవటం — సామోపాయం.

బహుమతులు పంచిపెట్టి ప్రలోభాలకు గురిచేసి

బుద్ధిని బంధించి తనదారికి తిప్పుకోవటం —

ధనాన్ని ఇచ్చి కోరికలను నెరవేర్చి

తలలను వంచేలా చేసి ఆశయాలు సాధించటం - దానోపాయం.

సన్నిహితుల మధ్య అపార్ధాలు కలిగించి

అనుకున్న కార్యాలు సాధించటం –

బుద్ధిబలం ఉపయోగించి అంతఃకలహాలు రగిలించి

విధిలేని పరిస్థితులు సృష్టించి వశంచేసుకోవటం - భేదోపాయం.

అన్యగతిలేని సందర్భాలు  కల్పించి

బలప్రయోగమైనా  చేసి తలచినది నెరవేర్చుకోవటం -

హెచ్చరికలతో హింసతో హృదయాలను గడ్డకట్టించి 

కత్తులు చూపి బెదిరించైనా కాళ్లదగ్గరకు తెచ్చుకోవటం - దండోపాయం.

సామమా, దానమా, భేదమా, దండమా —

ఏ దారిలో నడిచినా సాధించేది గమ్యమా?

మనిషిని మానవత్వాన్ని కోల్పోవడమా?

అడ్డదారులు తొక్కి అందుకునేది విజయమా? — నయానో… భయానో…? 

చరిత్ర చివర అడుగుతుంది —

నీ అభిష్టం నెరవేరిందా?

నీ జీవితం నెగ్గిందా?

నీ సామ్రాజ్యం నిలిచిందా? — నయంతోనైనా… భయంతోనైనా…?

గుండ్లపల్లి రాజేంద్రప్రసాద్, భాగ్యనగరం.